• صفحه اصلی
•  /  سیمای عشایر
•  /  تولیدات عشایر استان

تولیدات عشایر استان

با عنایت به متمایز بودن وضعیت زندگی عشایر با جوامع شهری و روستائی که منبع اصلی در آمد خانوار جامع عشایری دامداری به صورت سنتی وابسته به مراتع می باشد و سالهاست که محدودیت منابع طبیعی به ویژه آب و مرتع حیات جامعه عشایری را تهدید می نماید علی الخصوص حوادث غیر مترقبه و نوسانات قیمت تولیدات عشایر ضربه مهلکی به پیکره اقتصادی عشایر وارد آورده است از طرفی از بین رفتن تشکیلات و قدرت سیاسی ایلات ، محدودیت و فرسایش مراتع ، محدودیت عوامل تولید و منابع معیشتی ، افزایش قیمت و شرایط خاص زندگی عشایر یعنی کوچندگی بین ییلاق و قشلاق استفاده از امکانات زیربنائی و رفاهی را با مشکل مواجه ساخته و چشم انداز آینده زندگی عشایر را تهدید می نماید این قشر زحمتکش و بی ادعا دارای قابلیتهای بالقوه و بالفعل در زمینه تولیدات دامی ، صنایع دستی و صنعت گردشگری است که در صورت ساماندهی می تواند موجب افزایش در آمد خانوارها عشایری شده و در امر ساماندهی به زندگی خانوارهای عشایری تاثیر بسزایی خواهد گذاشت . در جدول ذیل مقدار تولید گوشت ، شیر و پشم انواع دام برحسب جامعه عشایر استان و کل کشور در مقطع آماری  87 -1378 ارائه شده است .

مقدار تولید گوشت ، شیر و پشم انواع دام برحسب عشایر استان و کل کشور87-1377 (تن)

ماخذ : مرکز آمار ایران

باتوجه به اطلاعات ارائه شده در جدول فوق مقدار تولید گوشت جامعه عشایر استان در سال 1377 به مقدار 9680 تن و در سال 1387 به مقدار 10423 تن بوده است در ضمن مقدار تولید شیر جامعه عشایر استان در دهه آماری 87-1377 به میزان 32 درصد افزایش نشان می دهد . همانطوریکه در قسمت تعداددام هم به آن اشاره شد در مقطع آماری سال 87-1377 تعداد انواع دام جامعه عشایر استان  به ترتیب 1361068 و 1354084 راس بوده است که در این دوره 5/0 درصد کاهش نشان می دهد. اما با در نظر گرفتن واحد دامی بجای تعداد راس ، تعداد واحد دامی جامعه عشایر استان در این دوره آماری به ترتیب 1459740 و 1473482 واحد دامی بوده است که در این دوره 94/0 درصد افزایش نشان می دهد که این افزایش مربوط به دام سنگین ( گاو و گوساله ) بوده که موجب افزایش تولید گوشت به میزان 4/1 درصد و تولید شیر به میزان 32 درصد شده است از طرف دیگر باتوجه به اینکه تعداد دام سبک (گوسفند و بره ) در دهه آماری 87-1377 به میزان 8/1 درصد کاهش یافته است این کاهش دام در تولید پشم هم اثر گذاشته و در سال 1387 تولید پشم به میزان 3/5 درصد کاهش یافته است.

براساس اطلاعات ارایه شده در جدول میزان تولیدات گوشت ، شیر و پشم جامعه عشایر استان در مقایسه با جامعه عشایر کل کشور بیشتر است به استناد همین جدول جامعه عشایر استان در سال 1387 حدود 2/13 درصد شیر و 3/11 درصد پشم جامعه عشایری کل کشور را به خودش اختصاص داده است در جدول ذيل مقدار تولید گوشت قرمز ، شیر و پشم به تفکیک جامعه عشایری و روستایی استان اردبیل و برحسب دوره آماری 87-1377 نشان داده شده است.

مقدار تولید گوشت قرمز ، شیر و پشم به تفکیک جامعه عشایری و روستایی استان

87-1377 ( تن )

براساس اطلاعات ارائه شده در جدول فوق جامعه عشایر استان در سال 1387 حدود7/25 درصد گوشت قرمز و 5/10 درصد شیر کل استان را تولید کرده است .

عشایرا ستان با داشتن 24 درصد واحد دامی استان و حدود 6 درصد دام عشایر کشور ، یکی از تولید کنندگان عمده محصولات پروتئینی کشور در منطقه هستند و همچنين به دليل داشتن پتانسيل هاي بالقوه در منطقه از جهت منابع آبي و خاكي (زراعت و باغ ) و  همچنین با تولید 12679 متر مربع فرش و ورنی و جاجيم سهم بسزایی در تولید صنایع دستی و صادرات آن دارند. ارزش تقریبی کل تولیدات عشایری در سال جاری 1063422 میلیارد ریال برآورد شده است كه سهم هر خانوار عشایری (درآمد ناخالص) حدود 83 میلیون ریال می باشد.

تولیدات دامی عشایر

دام مازادو قابل عرضه به بازار:

شيوه خاص معيشتي عشاير به لحاظ وضعيت خاص زندگي آنها به شيوه سنتي وكوچگري بوده و هر ساله داراي كوچ بهاره و پاييزه هستند. در اين كوچ دام عشاير به همراه آنان از ييلاق به قشلاق و بالعكس جابه جا مي شوند. نظام كوچ تابع شرايط خاصي بوده و با توجه به تركيب گله عشايري و شرايط زندگي آنان عشاير در نظام دامداري خود تقويم دامداري را طوري تنظيم مي كنند كه دام پرواري آنان مطابق با تقويم كوچ تعريف گردد. به عبارتي همزمان با فرارسيدن فصل كوچ عشاير،فصل عرضه دام مازاد عشاير به بازارهاي مصرف فرا خواهد رسيد.با توجه به اينكه در اين فصل تعادلي بين عرضه و تقاضا وجود ندارد لذا اختلاف شديد قيمت بين عرضه و تقاضا ايجاد مي شود كه اين قيمت فاحش به جيب واسطه ها و دلالان خواهد رفت . اقدامات اتحاديه و شركت هاي تعاوني عشايري و همچنين امور پشتيباني دام تا حدي جلوي اين كار را گرفته است.

با توجه به اينكه شهرستان هاي  پارس آباد  و بيله سوار بيشترين تعداد عشاير را به خود اختصاص داده اند  ،دام مازاد و قابل عرضه اين شهرستان ها  نسبت به سايرشهرستان ها بيشتر مي باشد :

پارس اباد: 5/49 درصد     بيله سوار: 4/21 درصد     مشگين شهر: 6/8 درصد   گرمي: 2/11 درصد   خلخال: 9/2 درصد اردبيل: 1/1 درصد  نير: 1/1 درصد.

با توجه به بررسيهاي به عمل آمده توسط مديريت امور عشاير استان در سال 1387ميزان گوشت توليدي از فروش دام  مازاد برابر با 10423 تن مي باشد. كه اين مقدار توليدات دامي براي جامعه عشاير استان ادبيل از محل فروش دام مازاد حدود   1305405 ميليون ريال (در امد ناخالص) داشته است. در سال 1387 كل دام مازاد استان 1034319 راس مي باشد ، كه 41 درصد آن كه بالغ بر 430918 راس مي باشد ،توسط عشاير استان به بازارهاي مصرف عرضه شده است در جدول ذيل ميزان دام مازاد (قابل عرضه) عشاير استان اردبيل ارائه شده است .

يكي ديگر از پيشرفت هاي قابل مطرح در دامداري استان و به تبع آن در بين دام عشاير افزايش متوسط وزن لاشه در جند ساله اخير بوده است .كه اين افزايش وزن لاشه در بين دامهاي سنگين چشمگير تر است كه از عوامل اصلي آن ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود :

1- جايگزيني دامهاي بومي با دامهاي اصلاح شده و دورگ.

2- ترويج فرهنگ استفاده از تلقيح مصنوعي

3- استفاده از كنسانتره به جاي علوفه

4- برگزاري دوره هاي آموزشي و ترويجي كاربردي درزمينه دام

5- ارائه تسهيلات و خدمات بانكي جهت تبدبل واحد هاي سنتي به صنعتي و نيمه صنعتي

تعداد و وزن لاشه دام مازاد عشاير استان اردبيل

تعداد و وزن لاشه دام مازاد استان اردبيل

وضعيت واحدهاي پرواربندي در مناطق عشايري استان :

با وجود زندگي مبتني بر كوچ و شيوه سنتي فراهم شدن شرايط لازم به منظور استفاده عشاير از تسهيلات بانكي در زمينه هاي بهسازي و نوسازي اماكن دامي ، ايجاد واحدهاي پرواربندي و بطور كلي تمايل عشاير جهت خروج ازحالت سنتي به حالت صنعتي و همچنين خشكسالي هاي اخير و كمبود علوفه مراتع قشلاقي عشاير را به سمتي سوق داد كه نسبت به احداث واحدهاي پرواربندي اقدام كنند . بر اساس بررسي هاي به عمل آمده توسط امور عشاير استان از مجموع توليدات گوشت جامعه عشاير 18 در صد به روش صنعتي و در واحد هاي پرواربندي توليد شده است اجراي طرح اسكان و ساماندهي عشاير ، و همچنين اجراي دوره هاي آموزشي و ترويجي ، فني و حرفه اي شرايط لازم جهت افزايش واحدهاي صنعتي را در مناطق عشايري فراهم نموده است و پيش بيني مي شود در سال هاي آتي اين تعداد افزايش چشم گيري داشته باشد . در جدول ذيل تعداد واحد هاي پروار بندي دام سبك عشاير استان ارائه شده است.

تعداد پرواربندي دام سبك عشاير استان اردبيل

– مستندات ارسالي از امور عشاير شهرستان ها -1388

توليد شير

اهميت توليد شير بهداشتي و مصرف گسترده آن در بين خانوار هاي مختلف و همچنين نقش ارزنده آن در افزايش درامد سرانه خانوارهاي عشايري و با توجه به اين امر كه در سال 1387 عشاير استان با توليد 43525 تن شير از مجموع كل شير توليدي استان كه 414380 تن مي باشد ، 10.5 درصد شير توليدي استان را به خود اختصاص داده ا ست .

در آمد حاصل از توليد شير و فراورده هاي لبني به طور متوسط در سال5/34ميليارد  ريال مي باشد ، كه سرانه در آمد ناخالص عشاير از توليد شير 27 ميليون ريال مي باشد .عمده محصولات توليدي از شير خام شامل پنير ، كره و كشك مي باشد .در صورت برنامه ريزي دقيق تر واستفاده مطلوب تر از ابزارهاي توليد ، اين ميزان قابل افزايش خواهد بود .

جهت تحقق اين امر پيشنهاد مي گردد :

1- از پتانسيل هاي موجود در منطقه به خصوص كارخانه صنايع تبديلي شركت كشت و صنعت مغان در زمينه تبديل اين محصول ارزشمند به فراورده هاي شيري از طريق تجهيزات و تمهيدات اتحاديه و شركت هاي تعاوني عشايري .

2- اختصاص تسهيلات بانكي به امكانات دولتي در حد مقررات و خريد كاميون هاي يخچال دار و با استفاده از توان پرسنلي و تجهيزات اتحاديه به شركت هاي تعاوني شير توليدي خانوارهاي عشايري جمع اوري و از طريق عقد قراردادهاي بلندمدت به كارخانجات صنايع تبديلي استان هاي همجوار انتقال داده شود .

3- از طريق ارائه تسهيلات به بخش خصوصي در مناطق عشايري كارخانجات تبديلي كوچك با توجه به پتانسيل بالاي مواد اوليه موجود در منطقه راه اندازي گردد و به هدف هر الاچيق يك كارگاه توليدي ايجاد شود .

جدول توليدات لبني خانوار عشايري استان اردبيل